Μουσείο Αιανής

arxaiologiko_aianis

Ο αρχαιολογικός πλούτος της Αιανής επέβαλε την ίδρυση ενός μεγάλου και σύγχρονου Αρχαιολογικού Μουσείου. Το Μουσείο αυτό, που θεμελιώθηκε το 1992 και η κατασκευή, ο εξοπλισμός και η εγκατάσταση κλιματισμού ολοκληρώθηκαν τον Ιούλιο του 2002, προοριζόταν να στεγάσει τις προϊστορικές και τις κλασικές αρχαιότητες της Αιανής και της ευρύτερης περιοχής, αλλά στεγάζει ήδη και τα χιλιάδες ευρήματα, που προήλθαν από τις σωστικές ανασκαφές της κατασκευής του εθνικού και επαρχιακού οδικού δικτύου.

Το κτιριακό συγκρότημα έχει συνολική έκταση 4.500 τ.μ. με τον εκθεσιακό χώρο (1000 τ.μ. περίπου) στον πρώτο όροφο. Το ισόγειο περιλαμβάνει αποθήκες κατάλληλα διαμορφωμένες ως προς την ασφάλεια και αντιμετώπιση φθοράς από κλιματικές συνθήκες, εργαστήρια πληρέστατα οργανωμένα και εξοπλισμένα, γραφεία, βιβλιοθήκη, σχεδιαστήριο, αποθήκη εργαλείων-ξυλουργείο, ξενώνα και αίθουσα πολλαπλών χρήσεων εξοπλισμένη με τα πλέον σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα, στην οποία, εκτός των άλλων, λειτουργούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Αιανής.

Το εκθεσιακό πρόγραμμα του Αρχαιολογικού Μουσείου Αιανής οργανώνεται σε τρεις παράλληλους άξονες: 1. Στην ιστορική εξέλιξη της αρχαίας Αιανής, πρωτεύουσας της Ελιμιώτιδας, ενός βασιλείου από τα ισχυρότερα της Άνω Μακεδονίας, και της ευρύτερης περιοχής, από τα προϊστορικά μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια. 2. Στις ενότητες των ευρημάτων που ήρθαν στο φως στους διάφορους τομείς της συστηματικής ανασκαφής (πόλη, νεκροταφεία, χώρα) αλλά και τα σύνολα που προέρχονται από σωστικές ανασκαφές. 3. Στην καθημερινή ζωή και τους θεσμούς στην αρχαιότητα, όπως προβάλλονται μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα.

Ως σημαντικότερα εκθέματα θεωρούμε την ενότητα της Ύστερης Εποχής Χαλκού (15ος – 12ος αι. π.Χ.) με τα μυκηναϊκά ευρήματα και την αμαυρόχρωμη κεραμική και την ενότητα της αρχαϊκής-κλασικής εποχής (6ος – 5ος αι. π.Χ.), που συμπλήρωσαν το κενό που υπήρχε στην ιστορία του ελληνισμού της Άνω Μακεδονίας, αφού στα ευρήματα αποτυπώνονται η εγκατάσταση των δωρικών-μακεδονικών φύλων και η παρουσία μυκηναίων και από τον 6ο αι. π.Χ. οικιστική ανάπτυξη και πολιτική οργάνωση. Κάτω από το πρίσμα των νέων αυτών και άλλων δεδομένων με αδιάλειπτη συνέχεια διαχρονικά, σύμφωνα με τα οποία οι αρχαιότητες της Αιανής έδωσαν νέα διάσταση στην ιστορία όλης της Μακεδονίας, στόχος μας είναι με την έκθεση των ευρημάτων να αναδείξουμε τον παιδευτικό-εκπαιδευτικό χαρακτήρα του νέου Μουσείου, ώστε, εκτός της επιστημονικής κοινότητας, και ο απλός επισκέπτης να κατανοεί και να αναγνωρίζει τα νέα στοιχεία και συμπεράσματα. Παράλληλος στόχος είναι να ενταχθεί δυναμικά και πολύμορφα στην τοπική και την ευρύτερη κοινωνία, με εκδηλώσεις, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα, διαλέξεις, συμπόσια, συνέδρια, περιοδικές εκθέσεις κτλ.

Επίσκεψη στην έκθεση του Μουσείου:

Η Έκθεση του Μουσείου Αιανής περιλαμβάνει σε 6 αίθουσες ευρήματα από την αρχαία Αιανή και τη χώρα της, ενώ η 7η αίθουσα προορίζεται για προσωρινές εκθέσεις ευρημάτων από τον Νομό Κοζάνης.

Αίθουσα Α: Η ιστορική ταυτότητα της Άνω Μακεδονίας, της Ελιμιώτιδας και της Αιανής. Προϊστορικά ευρήματα.

Χεκινώντας την επίσκεψη στο Μουσείο και στην αίθουσα Α΄, ο επισκέπτης ενημερώνεται ως προς τη γεωγραφική και ιστορική ταυτότητα της Άνω Μακεδονίας. Σε αναλυτικούς χάρτες δίνονται τα σύνορα των αρχαίων βασιλείων, της Ελίμειας και της Αιανής. Ακολουθεί η στήλη της Αδίστας, όπου σώζεται χαραγμένο το όνομα της πόλης Αιανής. Στην επόμενη πλευρά ο επισκέπτης μπορεί να έχει μια πλήρη θεώρηση της έρευνας στο Νομό Κοζάνης και να επισκεφθεί νοερά μέσα από φωτογραφίες και επαρκή κείμενα τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής. Επανερχόμενος στην ιστορία της Αιανής, θα βρει αμέσως μετά ένα αναλυτικό χάρτη με τις θέσεις και φωτογραφίες από τους αρχαιολογικούς χώρους, ενώ στα δύο τιμητικά βάθρα  που ακολουθούν θα διαπιστώσει την εξέχουσα θέση της Αιανής και κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Ακολουθεί πίνακας με επεξηγηματικό κείμενο για την ιστορία της Αιανής και της Ελίμειας, το γενεαλογικό δένδρο του βασιλικού οίκου της Ελίμειας καθώς και φωτογραφίες των βασιλικών τάφων και της πρωτεύουσας. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την παρουσίαση επιγραφών, μερικές από τις οποίες αποτελούν τα Πρωιμότερα δείγματα γραφής στη Μακεδονία. Στον υπόλοιπο εκθεσιακό χώρο της Αίθουσας Α εκτίθενται τα προϊστορικά ευρήματα σε τρεις ομάδες. Στην πρώτη θεματική ομάδα των παρουσιάζεται η Αιανή κατά τη νεολιθική εποχή, την πρώιμη και μέση εποχή του χαλκού, προθήκες 4 ως 7.

Ακολουθεί η δεύτερη ενότητα (προθήκες 8 ως 17) με ευρήματα της ύστερης εποχής του χαλκού (1600-1100). Αυτή η ιδιαίτερα σημαντική περίοδος, σηματοδοτείται από την εμφάνιση των μυκηναϊκών ευρημάτων, παράλληλα με την εμφάνιση και τη διάδοση της κεραμικής με αμαυρόχρωμη διακόσμηση. Ο επισκέπτης ενημερώνεται για το Μυκηναϊκό νεκροταφείο της Αιανής και άλλα γειτονικών χώρων και αμέσως μετά μπορεί να θαυμάσει τα εξαιρετικής τέχνης, προϊόντα  τοπικών εργαστηρίων, αγγεία με την ιδιόμορφη αμαυρόχρωμη τεχνική. Τα συγκεκριμένα αγγεία αποτελούν το πληρέστερο και αντιπροσωπευτικότερο δείγμα αυτής της περιόδου από τη Μακεδονία. Ταυτόχρονα αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός πρώιμου και ανεξάρτητου εργαστηρίου στην Αιανή του οποίου τα προϊόντα τα βρίσκουμε να διακινούνται και στον υπόλοιπο χώρο της Μακεδονίας. Πέραν όμως της καλλιτεχνικής τους αξίας, ίσως σπουδαιότερη παραμένει η ιστορική τους σημασία, καθώς το εύρημα της Αιανής στην ουσία καταρρίπτει λανθασμένες επικρατούσες απόψεις περί κατακλυσμικής εισβολής των Δωριέων στα τέλη της 2ης χιλιετίας. Ενισχύει ταυτόχρονα την άποψη για την άμεση καταγωγή των Δωριέων από Μακεδονικά φύλα και την ειρηνική διείσδυσή τους στη νότια  Ελλάδα.

Η ενότητα ολοκληρώνεται με τα ευρήματα μυκηναϊκών ταφών από το σημαντικότατο νεκροταφείο της Αιανής. Μαζί με τη σχεδιαστική αναπαράσταση των ταφών παρουσιάζονται και τα κτερίσματα που αποτελούνται από αμαυρόχρωμα και μυκηναϊκά αγγεία, όπλα (ξίφη, αιχμές, μαχαιρίδια) και κοσμήματα από διάφορα υλικά (χαλκό, ήλεκτρο, λίθο, πηλό).

Η τρίτη ενότητα περιλαμβάνει εκθέματα από την εποχή του σιδήρου, προθήκες 18ως 22. Εκτίθενται πήλινα αγγεία αντιπροσωπευτικά ατής της εποχής, σε περίοπτη προθήκη ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τα αγγεία με αμαυρόχρωμη διακόσμηση. Στην ίδια περίοδο χρονολογούνται και τα χάλκινα κοσμήματα που ακολουθούν. Χεχωρίζουν περιλαίμια και περιδέραια, οκτώσχημες πόρπες, περίαπτα, κουμπιά, ψέλια, καθώς και η ομάδα των τριγωνικών πορπών και των κυματοειδών τοξωτών. Τα χάλκινα τριγωνικά εξαρτήματα ζωνών με εγχάρακτη διακόσμηση εντοπίζονται σε γυναικείες ταφές στην περιοχή της Ελιμιώτιδας και της Άνω Μακεδονίας ευρύτερα. Το πολύ σπάνιο αυτό κόσμημα δήλωνε πιθανότατα την εξέχουσα κοινωνική τάξη ορισμένων γυναικών. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την αναπαράσταση γυναικείας μορφής με τα κοσμήματα και τα διάφορα εξαρτήματα στη θέση τους.

ΑΙΘΟΥΣΑ Β: Η αρχαία πόλη στο λόφο της Μεγάλης Ράχης

Στην αίθουσα Β εκτίθενται ευρήματα αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων από την αρχαία πόλη στο λόφο της  Μεγάλης Ράχης. Ο επισκέπτης μπορεί να αρχίσει την περιήγηση αφού πρώτα κατατοπισθεί από τη μακέτα της αρχαίας Αιανής την οποία μπορεί να συμβουλεύεται συνεχώς ή όποτε το κρίνει απαραίτητο ώστε να έχει ορθότερη αντίληψη του χώρου της αρχαίας πόλης. Περίοπτη προθήκη με το μαρμάρινο άγαλμα της Νίκης υποδέχεται τον επισκέπτη με την εισοδό του στην αίθουσα.. Εντυπωσιακή είναι η ομορφιά του ευρήματος που εντάσσεται στην κλασική εποχή και αποτελούσε ακρωτήριο οικοδομήματος της πόλης. Μεσολαβεί η μικρή προθήκη αρ.3 με το χάλκινο αγαλμάτιο πεπλοφόρου κόρης από λαβή καθρέπτη του δεύτερου τετάρτου του 5ου αι. π.Χ. και στην επόμενη προθήκη αρ.4 εκτίθενται πήλινα και λίθινα διακοσμημένα  αρχιτεκτονικά μέλη, όπως κομμάτια από σίμμες, ενσφράγιστες κεραμίδες στέγης με τη μορφή της σφίγγας και γράμματα, όπως και το τμήμα της μαρμάρινης κεφαλής νέου, προερχόμενο μάλλον από αέτωμα.Στις επόμενες προθήκες με αρ. 5 και 6 εκτίθεται κεραμική κορινθιακή, μελανόμορφη αττική και μη και ερυθρόμορφη, με χρονολογική σειρά από το δεύτερο τέταρτο του 6ου ως τα τέλη του 4ου αι. π. Χ.  Στη συνέχεια στη προθήκη 7 ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει  δείγματα από την ανάγλυφη κεραμική των ελληνιστικών χρόνων καθώς και τμήματα μητρών που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή τους.. Τα αγγεία αυτά φέρουν συνήθως ομηρικές σκηνές, με συνηθέστερη την Ιλίου Πέρσι με τα ονόματα των ηρώων, ακόμη σκηνές με ερωτικές και μυθολογικές παραστάσεις ή τέλος απλή φυτική διακόσμηση. Η κεραμική γνωστή με το συμβατικό όνομα «Δυτικής Κλιτύος» εκτίθεται στην επόμενη προθήκη με αρ.8 επίσης εκτίθενται και αγγεία ή τμήματα αγγείων με γραπτή ή εμπίεστη διακόσμηση των οποίων η παραγωγή άρχισε από τον 4ο αι. π.Χ. και εξής. Στον ενιαίο χώρο των προθηκών αρ. 9 και 10 εκτίθενται ενεπίγραφα τμήματα αγγείων ύστερης κλασικής και ελληνιστικής εποχής, καθώς και πήλινα ειδώλια. Πολλά από τα ενεπίγραφα όστρακα δηλώνουν εργαστηριακές και εμπορικές δραστηριότητες, όπως πολλά όστρακα  με το όνομα του ΑΥΛΟΥ, το τμήμα του αγγείου με χαραγμένη επίσης την επιγραφή ΣΚΟΡΔΩΝ ΜΝΑΙ και το άλλο με την παρότρυνση ΜΗ ΚΛΕΠΤΕΙΝ. Από τα πήλινα ειδώλια και ανάγλυφα πλακίδια εκτίθενται ορισμένα γυναικείων μορφών, δύο κεφαλές Αθηνάς και τρεις Κυβέλης κ. ά. Στις προθήκες αρ. 11,12, 13 παρουσιάζονται αντικείμενα της οικιακής ζωής, κατά πλειονότητα τα αγγεία καθημερινής χρήσης  που βρέθηκαν στα σπίτια της αρχαίας πόλης κατά ομάδες ανάλογα με τη χρήση τους: αγγεία για τη μεταφορά, μετάγγιση και πόση υγρών τροφών, σκεύη προετοιμασίας της τροφής, αγγεία φαγητού για στερεές και υγρές τροφές, μαγειρικά σκεύη. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την ομάδα των μυροδοχείων, τα οποία σχετίζονται με τον καλλωπισμό, και των λυχναριών.

Η γωνιακή, σχεδόν ημικυκλική  προθήκη, αρ. 14 έχει διαμορφωθεί για την αναπαράσταση της μεγάλης δεξαμενής του οικισμού. Στο πίσω μέρος έχει τοποθετηθεί εικόνα της δεξαμενής μετά τον καθαρισμό της και στο επίπεδο μέρος ο επισκέπτης μπορεί να δει πολλά από τα πήλινα αγγεία που ανασύρθηκαν από τον πυθμένα της. Στη τελευταία προθήκη αρ. 15 εκτίθενται τρία χάλκινα αγγεία, δύο πρόχοι και ένας καδίσκος τα οποία προέρχονται επίσης από τη δεξαμενή. Η δεξαμενή αποτελεί ένα από τα εντυπωσιακότερα έργα της αρχαίας Αιανής. Συνέβαλλε στην υδροδότηση του οικισμού με την περισυλλογή του  βρόχινου νερού. Τα πάμπολλα αγγεία που προέρχονται από τον πυθμένα της χρονολογούνται στον 2ο αι. π.Χ. και παρέχουν το κατώτερο χρονικό όριο λειτουργίας της δεξαμενής και του κτηρίου, το οποίο από την τοιχοποιία και τα ευρήματα χρονολογείται από τις αρχές του 5ου αι. π. Χ.

Οι επόμενες αίθουσες του Μουσείου προετοιμάζονται εντατικά ώστε σύντομα να είναι επισκέψιμες και θα περιλαμβάνουν τις εξής ενότητες:

ΑΙΘΟΥΣΑ Γ: Δημόσιος και ιδιωτικός βίος

ΑΙΘΟΥΣΑ Δ: Τα νεκροταφεία της αρχαϊκής και κλασικής εποχής

ΑΙΘΟΥΣΑ Ε: Πλαστική με αγάλματα, στήλες και αρχιτεκτονικά μέλη

ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΤ: Τα νεκροταφεία των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων

Βασικός στόχος και για τις επόμενες αίθουσες παραμένει, η επιστημονική παρουσίαση των ευρημάτων, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των εξειδικευμένων επισκεπτών, καθώς και ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας της παρουσίασης, ώστε να μυηθεί και ο πλέον ανυποψίαστος επισκέπτης σε βασικούς τομείς της αρχαίας ιστορίας και πολιτισμού.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: 2461098000-1

ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ 08:00 – 15:00 μμ.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestmailFacebooktwittergoogle_pluspinterestmail